معرفی منابع و سرفصل‌های دکتری ترویج و توسعه کشاورزی ۱۴۰۶

مقدمه

موفقیت در آزمون دکتری مستلزم شناخت دقیق سرفصل‌ها، استفاده از منابع معتبر و برنامه‌ریزی هدفمند برای مطالعه است. بر همین اساس، پایگاه توسعه روستایی با بررسی روند طراحی سؤالات سال‌های گذشته و به‌ویژه تحلیل آزمون دکتری ۱۴۰۵، منابع و محورهای مطالعاتی پیشنهادی داوطلبان دکتری ترویج و توسعه کشاورزی ۱۴۰۶ را ارائه می‌کند. یکی از نکات مهم در سال‌های اخیر، تجمیع دو گرایش ترویج و آموزش کشاورزی و توسعه کشاورزی در قالب یک کد رشته است که امکان پاسخ‌گویی داوطلبان به سؤالات مرتبط با هر دو حوزه را فراهم می‌کند و در صورت استفاده صحیح از این فرصت، می‌تواند دامنه انتخاب و شانس موفقیت داوطلبان را افزایش دهد.

بر اساس ساختار آزمون، دروس تخصصی این مجموعه شامل دروس کارشناسی شامل ترویج و آموزش کشاورزی، اصول مدیریت در ترویج و آموزش کشاورزی و جامعه‌شناسی روستایی و دروس کارشناسی ارشد شامل روش تحقیق، کاربرد برنامه‌ریزی در توسعه روستایی و سیاست و توسعه روستایی است. تحلیل آزمون ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که در کنار منابع کلاسیک، سؤالات به سمت مفهومی، کاربردی و مسئله‌محور شدن حرکت کرده‌اند و بنابراین مطالعه منابع باید با شناخت مسائل واقعی کشاورزی، ترویج و جوامع روستایی همراه باشد.

روش تحقیق

روش تحقیق همچنان یکی از دروس پایه و تعیین‌کننده آزمون دکتری ترویج و توسعه کشاورزی است. بررسی سؤالات سال‌های گذشته نشان می‌دهد که این درس طیف گسترده‌ای از مباحث روش تحقیق کمی، روش تحقیق کیفی و آزمون‌های آماری را دربرمی‌گیرد. در آزمون‌های گذشته موضوعاتی مانند انواع تحقیق، فرضیه‌ها، متغیرها، روش‌های نمونه‌گیری، روایی و پایایی، آزمون‌های همبستگی و رگرسیون و روش‌های تحقیق کیفی مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، تحلیل آزمون ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که تکیه صرف بر تعاریف و محفوظات روش تحقیق دیگر برای پاسخ‌گویی به سؤالات کافی نیست و طراحان بیشتر به توانایی داوطلب در تشخیص روش مناسب برای یک مسئله پژوهشی توجه کرده‌اند.در بخش روش تحقیق کمی، مطالعه مباحثی مانند تعریف و انواع تحقیق، روش‌شناسی پژوهش، جامعه آماری، روش‌های نمونه‌گیری، متغیرها و انواع آن‌ها، فرضیه‌سازی، طراحی ابزار گردآوری داده‌ها، روایی و پایایی و روش‌های تحلیل داده‌ها ضروری است. در بخش آماری نیز شناخت مفهومی آزمون‌های آماری اهمیت بیشتری از حفظ فرمول‌ها دارد و داوطلب باید بتواند تشخیص دهد که برای یک نوع داده یا یک سؤال پژوهشی، چه آزمونی مناسب است. آزمون‌های پارامتریک و ناپارامتریک، آزمون‌های معنی‌داری، همبستگی، رگرسیون، تحلیل عاملی و تفسیر نتایج آماری از مباحثی هستند که باید با دقت بیشتری مطالعه شوند.

در بخش روش تحقیق کیفی نیز مطالعه نظریه بنیانی یا گرندد تئوری، روش‌های نمونه‌گیری کیفی، مصاحبه، تحلیل محتوا، تحلیل مشارکتی و روش‌های ترکیبی توصیه می‌شود. روند آزمون ۱۴۰۵ نشان داده است که توجه به روش‌های کیفی و ترکیبی افزایش یافته و داوطلب باید بتواند ارتباط میان روش پژوهش و مسئله مورد مطالعه را درک کند. برای این بخش، کتاب روش تحقیق در علوم انسانی دکتر حافظ‌نیا، روش تحقیق در علوم تربیتی دکتر دلاور و منابع مربوط به روش تحقیق در علوم رفتاری می‌توانند منابع پایه و مکمل باشند. همچنین کتاب پردازش و تحلیل داده‌ها در تحقیقات اجتماعی و اقتصادی دکتر خلیل کلانتری به دلیل پوشش هم‌زمان مباحث روش تحقیق و تحلیل آماری، همچنان می‌تواند یکی از منابع کاربردی این بخش باشد. در حوزه روش تحقیق کیفی نیز جزوات و منابع تخصصی روش تحقیق پیشرفته در توسعه کشاورزی می‌توانند برای جمع‌بندی مناسب باشند.تجربه آزمون ۱۴۰۵ یک نکته مهم دیگر را نیز نشان می‌دهد: روش تحقیق را باید در قالب مسائل واقعی ترویج و توسعه کشاورزی مطالعه کرد. برای مثال، داوطلب باید بتواند تشخیص دهد برای بررسی اثر یک برنامه ترویجی بر پذیرش فناوری، سنجش نگرش کشاورزان، تحلیل تجربه بهره‌برداران یا مطالعه فرایند توانمندسازی روستاییان چه روش پژوهشی مناسب‌تر است. مطالعه مقالات و پایان‌نامه‌های جدید حوزه ترویج، توسعه کشاورزی و توسعه روستایی می‌تواند در تقویت این مهارت تحلیلی مؤثر باشد.

ترویج، مدیریت و آموزش کشاورزی

ترویج و آموزش کشاورزی از دروس مهم این مجموعه است و در سال‌های گذشته بخش قابل توجهی از سؤالات آن ماهیت کتابی داشته است. منابعی مانند آثار دکتر فمی و دکتر ملک‌محمدی در زمینه اصول ترویج و آموزش کشاورزی، همچنین منابع مربوط به رهیافت‌های مشارکتی، نوآوری و ترویج کشاورزی پایدار، از منابع قابل استفاده برای این بخش هستند. در آزمون‌های گذشته، مباحثی مانند نوآوری و اشاعه آن، ترویج کشاورزی پایدار، رهیافت‌های ترویجی، فرایندهای ترویج و آموزش و مدل‌های ارتباطی مورد توجه قرار گرفته‌اند.تحلیل آزمون ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که این بخش در حال فاصله گرفتن از الگوی صرفاً حفظی است. در سؤالات جدید، نقش ترویج در انتقال دانش و فناوری، مدیریت دانش، نوآوری، توانمندسازی بهره‌برداران و ترویج مشارکتی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بنابراین داوطلبان ۱۴۰۶ بهتر است در کنار مطالعه اصول و مفاهیم کلاسیک ترویج، تحول نظام‌های ترویجی و نقش فناوری‌های جدید در انتقال دانش کشاورزی را نیز مطالعه کنند.

همچنین مباحث مرتبط با ترویج کشاورزی دانش‌بنیان، کشاورزی پایدار، نظام‌های نوین ترویج، تسهیلگری، مشارکت بهره‌برداران، کارآفرینی و ارتباطات ترویجی باید در برنامه مطالعاتی قرار گیرد. مطالعه مقالات جدید اساتید و پژوهشگران حوزه ترویج نیز اهمیت دارد؛ زیرا تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که بخشی از سؤالات می‌تواند از مطالعات و مباحث جدید این حوزه الهام گرفته باشد.

اصول مدیریت در ترویج و آموزش کشاورزی

در بخش مدیریت ترویج، منابعی مانند کتاب مدیریت ترویج دکتر چیذری و مباحث مرتبط با مدیریت رفتار سازمانی می‌توانند منابع پایه مناسبی باشند. در آزمون‌های گذشته، موضوعاتی مانند اصطلاحات و مفاهیم مدیریت، نظریه‌های مدیریتی، سبک‌های رهبری، مدیریت سازمانی، تصمیم‌گیری، نظارت و ارزیابی پروژه‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند.تحلیل آزمون ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که این بخش بیش از گذشته تحت تأثیر نظریه‌های مدیریت نوین، مدیریت مشارکتی، رهبری، تصمیم‌گیری، ارتباطات سازمانی و مدیریت منابع انسانی قرار گرفته است. بنابراین مطالعه داوطلبان نباید به نظریه‌های کلاسیک مدیریت محدود شود. مدیریت تحول، مدیریت دانش، مدیریت منابع انسانی، ارتباطات اثربخش و مدیریت مشارکتی از مباحثی هستند که بهتر است با رویکرد کاربردی مطالعه شوند.از سوی دیگر، نقش مدیر و مروج در فرایند تغییر اجتماعی و انتقال فناوری نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است. داوطلب باید بتواند تفاوت میان الگوهای سنتی و نوین مدیریت و ترویج را تشخیص دهد و کاربرد هر رویکرد را در یک موقعیت واقعی توضیح دهد. مطالعه موضوعاتی مانند رهبری در سازمان‌های ترویجی، مدیریت نوآوری، انتقال فناوری و نقش مروجان در توانمندسازی بهره‌برداران می‌تواند برای آزمون ۱۴۰۶ اهمیت داشته باشد.

جامعه‌شناسی روستایی

جامعه‌شناسی روستایی از دروس مهم این مجموعه است و بخش قابل توجهی از محتوای آن با مباحث توسعه روستایی، جغرافیای روستایی و جامعه‌شناسی توسعه همپوشانی دارد. برای مطالعه این درس می‌توان کتاب جامعه‌شناسی روستایی دکتر کلانتری را به عنوان یکی از منابع پایه و کتاب جامعه‌شناسی توسعه و توسعه‌نیافتگی دکتر مصطفی ازکیا را برای مباحث نظری و توسعه‌ای در نظر گرفت.در آزمون‌های گذشته مباحثی مانند اصلاحات ارضی، نظام‌های بهره‌برداری، ساختار اجتماعی روستا، مهاجرت روستایی، عشایر، تحولات روستا قبل و بعد از انقلاب و مفاهیم پایه جامعه‌شناسی مورد توجه قرار گرفته‌اند. با این حال، تحلیل آزمون ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که محورهای جدیدتری مانند سرمایه اجتماعی، مشارکت، نابرابری، تغییرات فرهنگی و تحول سبک زندگی روستایی اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.برای داوطلبان ۱۴۰۶ مطالعه مباحثی مانند سرمایه اجتماعی، مشارکت روستایی، نهادهای محلی، شوراها، تغییرات فرهنگی، مهاجرت، نابرابری اجتماعی، جهانی‌شدن و تأثیر فناوری‌های نوین بر جوامع روستایی ضروری‌تر از گذشته است. همچنین بهتر است داوطلب بتواند این مفاهیم را در ارتباط با مسائل واقعی روستاهای ایران تحلیل کند؛ برای نمونه، پیامدهای مهاجرت جوانان، سالمندی جمعیت روستایی، تغییر سبک زندگی یا تحول روابط اجتماعی ناشی از فناوری‌های ارتباطی.

برنامه‌ریزی و کاربرد آن در توسعه روستایی

در بخش برنامه‌ریزی توسعه روستایی، کتاب مدل‌های کمی در برنامه‌ریزی شهری و روستایی دکتر خلیل کلانتری همچنان یکی از منابع مهم محسوب می‌شود. همچنین برای شناخت مبانی و رویکردهای برنامه‌ریزی روستایی می‌توان از منابعی مانند برنامه‌ریزی روستایی ایران دکتر رضوانی و آثار مرتبط با برنامه‌ریزی روستایی استفاده کرد. جزوات تخصصی برنامه‌ریزی روستایی نیز می‌توانند برای جمع‌بندی مباحث آزمون مفید باشند.سؤالات سال‌های گذشته موضوعاتی مانند مبانی برنامه‌ریزی، طرح‌های توسعه روستایی، برنامه‌های توسعه، آمایش سرزمین، تکنیک‌های برنامه‌ریزی، الگوهای رشد سکونتگاه‌ها و روش‌های کمی را مورد توجه قرار داده‌اند. در آزمون ۱۴۰۳ نیز طرح‌های آمایش و توسعه منطقه‌ای، چالش‌های نظام برنامه‌ریزی روستایی، الگوی رشد سکونتگاه‌ها، تکنیک تاپسیس و ضریب اشتغال‌زایی در میان مباحث مطرح‌شده قرار داشتند.تحلیل آزمون ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که برای داوطلبان ۱۴۰۶ باید توجه بیشتری به برنامه‌ریزی مشارکتی، برنامه‌ریزی راهبردی، توسعه محلی، توسعه پایدار، آمایش سرزمین، نقش نهادهای محلی و توانمندسازی روستاییان داشت. در این آزمون، انتظار از داوطلب صرفاً شناخت تعریف یک رویکرد برنامه‌ریزی نبود، بلکه توانایی تشخیص کاربرد آن در یک مسئله توسعه‌ای اهمیت داشت.به همین دلیل، داوطلبان بهتر است نمونه‌های واقعی طرح‌های توسعه روستایی ایران را نیز بررسی کنند و بدانند هر رویکرد در چه شرایطی قابل استفاده است. ارتباط میان برنامه‌ریزی، سرمایه اجتماعی، توسعه انسانی، مدیریت منابع محلی و مشارکت جامعه محلی از مباحث میان‌رشته‌ای مهمی است که می‌تواند در سؤالات آینده نیز مورد استفاده قرار گیرد.

سیاست و توسعه روستایی

سیاست و توسعه روستایی از گسترده‌ترین بخش‌های آزمون ترویج و توسعه کشاورزی است و به دلیل تنوع موضوعات، مطالعه یک منبع واحد برای پوشش کامل آن کافی نیست. در سال‌های گذشته، مباحثی مانند نظریه‌های توسعه روستایی و اقتصادی، سیاست‌های توسعه، ارزیابی پروژه‌های روستایی، برنامه‌های توسعه، راهبردهای توسعه روستایی و حکمرانی مورد توجه قرار گرفته‌اند.برای مباحث نظری، کتاب دیدگاه‌ها و نظریات توسعه روستایی دکتر پاپلی یزدی همچنان یکی از منابع اصلی قابل مطالعه است. این کتاب مباحثی مانند نظریه‌های نوسازی، وابستگی، مشارکت و برخی مدل‌های توسعه فضایی را پوشش می‌دهد. برای مباحث مرتبط با سیاست و نظریه‌های عمومی توسعه نیز بنیان‌های علم سیاست عبدالرحمن عالم می‌تواند به عنوان منبع مکمل مورد استفاده قرار گیرد.در آزمون‌های گذشته، موضوعاتی مانند اهداف و اقدامات سیاست‌های توسعه روستایی، راهبردهای توسعه، نظریه‌های نوسازی و وابستگی، الگوهای مشارکتی، حکمرانی روستایی و تجربه کشورهای مختلف مورد توجه بوده است. در آزمون ۱۴۰۳ نیز نظریه مکان مرکزی، راهبردهای نوسازی و وابستگی، ساختار توسعه روستایی قبل و بعد از انقلاب، رویکرد شومپیتر و توسعه همه‌جانبه روستایی در میان مباحث مطرح‌شده قرار داشتند.برای داوطلبان ۱۴۰۶، مطالعه این بخش باید فراتر از نظریه‌های کلاسیک باشد. توسعه پایدار، توسعه محلی، حکمرانی روستایی، سرمایه اجتماعی، توانمندسازی، مشارکت، توسعه انسان‌محور و پیوند میان سیاست‌های توسعه و مسائل واقعی روستاهای ایران از مباحثی هستند که با توجه به روند آزمون ۱۴۰۵ باید در اولویت قرار گیرند. همچنین آشنایی با سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه روستایی ایران و شناخت نهادهای مؤثر در سیاست‌گذاری روستایی می‌تواند در پاسخ‌گویی به سؤالات کاربردی کمک‌کننده باشد.

ارزیابی پروژه و سیاست‌های توسعه

بخش ارزیابی پروژه نیز در سال‌های گذشته بخشی از سؤالات سیاست و توسعه روستایی را به خود اختصاص داده است. در آزمون ۱۴۰۲ مباحثی مانند مدل CIPP، مفهوم پیامد، مراحل ارزیابی، نیازسنجی و الگوهای ارزیابی پروژه مورد توجه قرار گرفتند و مطالعه منابع مرتبط با ارزشیابی پیامدگرا برای پاسخ‌گویی به این سؤالات توصیه شد.با توجه به روند جدید طراحی سؤالات، داوطلبان ۱۴۰۶ بهتر است علاوه بر شناخت مدل‌ها، منطق ارزیابی، تفاوت ارزیابی فرایند و پیامد، شاخص‌های ارزیابی و نحوه انتخاب مدل مناسب برای یک پروژه توسعه روستایی را نیز یاد بگیرند. در این بخش نیز احتمال طرح سؤالات سناریومحور و کاربردی وجود دارد؛ بنابراین حفظ نام مدل‌ها به تنهایی کافی نیست.

توصیه مطالعاتی برای داوطلبان ۱۴۰۶

تحلیل مجموعه آزمون‌های اخیر، به‌ویژه آزمون ۱۴۰۵، نشان می‌دهد که سؤالات دکتری ترویج و توسعه کشاورزی همچنان از منابع تخصصی مختلف استفاده می‌کنند، اما جهت‌گیری آزمون به‌تدریج از سؤال‌های صرفاً کتابی و تعریفی به سمت سؤالات مفهومی، کاربردی و تحلیلی تغییر کرده است. بنابراین داوطلبی که تنها چند منبع خلاصه را حفظ کند، در مقایسه با داوطلبی که مباحث را در قالب مسائل واقعی کشاورزی و روستا مطالعه کرده است، مزیت کمتری خواهد داشت.

برای آزمون ۱۴۰۶، در روش تحقیق باید منطق پژوهش، روش‌های کمی و کیفی، نمونه‌گیری، روایی و پایایی، آزمون‌های آماری و انتخاب روش مناسب پژوهش در اولویت باشد. در ترویج و مدیریت، نوآوری، مدیریت دانش، ترویج مشارکتی، توانمندسازی، رهبری و مدیریت تحول اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند. در جامعه‌شناسی روستایی، سرمایه اجتماعی، مشارکت، مهاجرت، تغییرات فرهنگی و نابرابری‌های اجتماعی را باید جدی گرفت. در برنامه‌ریزی نیز توسعه پایدار، برنامه‌ریزی مشارکتی، آمایش، توسعه محلی و کاربرد تکنیک‌ها در مسائل واقعی روستاها اهمیت دارد و در بخش سیاست و توسعه، نظریه‌های توسعه، حکمرانی، توانمندسازی، توسعه انسان‌محور و تحلیل سیاست‌های روستایی باید در کنار منابع کلاسیک مطالعه شوند.یک نکته مهم برای داوطلبان ۱۴۰۶ این است که مطالعه منابع به تنهایی کافی نیست. بررسی سؤالات سال‌های گذشته، مطالعه مقالات جدید اساتید حوزه ترویج و توسعه کشاورزی، آشنایی با برنامه‌ها و سیاست‌های توسعه روستایی ایران و تمرین سؤالات کاربردی می‌تواند تفاوت قابل توجهی در عملکرد داوطلب ایجاد کند. همچنین بهتر است مباحثی مانند توسعه پایدار، کشاورزی دانش‌بنیان، تحول دیجیتال در کشاورزی، نوآوری، مشارکت جوامع محلی، تاب‌آوری و حکمرانی روستایی در مطالعات تکمیلی داوطلبان قرار گیرد.در کنار دروس تخصصی، دروس عمومی را نیز نباید نادیده گرفت. برنامه‌ریزی زمانی باید به گونه‌ای باشد که زبان عمومی و استعداد تحصیلی نیز به صورت مستمر مطالعه شوند. از سوی دیگر، داوطلبانی که هدفشان موفقیت در مرحله مصاحبه است، بهتر است از هم‌اکنون برای تقویت رزومه پژوهشی، مقاله، سابقه پژوهشی و مدرک زبان برنامه داشته باشند. مرور مستمر، خلاصه‌نویسی شخصی و حل سؤالات دوره‌های گذشته نیز در ماه‌های پایانی می‌تواند به تثبیت آموخته‌ها کمک کند.

رفرنس های دکتری توسعه کشاورزی 1406

1- پردازش و تحلیل داده ها در تحقیقات اقتصادی اجتماعی کلانتری (چاپ جدید+مهم)

2- روش تحقیق در علوم رفتاری زهره سرمد و بازرگان (جزوه آن هم می تواند مفید باشد) (مهم)

3- روش تحقیق در علوم تربیتی دلاور (جزوه جامع 80 صفحه ای)

4- اصول ترویج و آموزش کشاورزی دکتر فمی انتشارات پیام نور (مهم)

6- رسانش و نوآوری دکتر عزت الله کرمی

7- مدیریت در ترویج دکتر چیذری (مهم)

8- مدیریت رفتار سازمانی علاقه بند یا رضائیان ( خلاصه آن هم کافی است)

9- چهار بنیان ترویج و آموزش کشاورزی یوسف حجازی (فصول اولیه)

9- جامعه شناسی روستایی دکتر کلانتری(مهم)

10-جامعه شناسی توسعه و توسعه نیافتگی دکتر ازکیا(بخش اول مهم است)

11-مدل های کمی در برنامه ریزی روستایی شهری کلانتری (مهم)

12-جزوه جامع برنامه ریزی روستایی اصول و مبانی پایگاه توسعه روستایی

13- جزوه جامع نظریات توسعه روستایی (مهم)

14- ارزشیابی پیامد گرا دکتر علی اسدی (فصول 1-2-3 مهم تر است)

15- خلاصه کتاب بنیان های علم سیاست عبدالرحمان عالم

** مطالعه سوالات پایان ترم دروس مرتبط دانشگاه پیام نور هم می تواند بسیار برای تست زنی و یادآوری نکات مناسب باشد

ورود به صفحه سفارش بسته آمادگی دکتری توسعه کشاورزی 1404

دانلود نمونه سوالات آمادگی دکتری 1404 پایگاه توسعه روستایی

اسامی پذیرفته شدگان دکتری 1399 توسعه کشاورزی

خانم تبریزی...... تهران
زینب فراشی.....تهران