مرکز سیاست‌پژوهی روستایی ـ پایگاه علمی توسعه روستایی، با هدف تقویت پیوند میان پژوهش، داده و مسائل واقعی مناطق روستایی، از پژوهشگران، اعضای هیئت علمی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی، کارشناسان و متخصصان حوزه توسعه روستایی دعوت می‌کند گزارش‌های سیاستی و تحلیلی خود را برای بررسی و انتشار ارسال کنند. گزارش‌های منتخب پس از بررسی علمی و نگارشی در پایگاه علمی توسعه روستایی منتشر شده و مجموعه آثار پذیرفته‌شده در قالب «کتابچه مجموعه گزارش‌های سیاستی روستایی» نیز منتشر خواهد شد. آخرین مهلت ارسال آثار پایان مهرماه ۱۴۰۵ تعیین شده است.

پایگاه علمی توسعه روستایی، پس از چندین سال فعالیت در حوزه آموزش، پژوهش و اطلاع‌رسانی تخصصی، وارد مرحله تازه‌ای از توسعه ساختاری و محتوایی شده است. در این مرحله، بازبینی و بازآرایی بخش‌های مختلف سایت در دستور کار قرار گرفته و سه بخش جدید با عناوین «داده و اطلاعات روستایی»، «مرکز سیاست‌پژوهی روستایی» و «بانک پژوهش» راه‌اندازی خواهد شد. هدف از این تغییرات، حرکت از یک پایگاه صرفاً محتوایی و اطلاع‌رسانی به سوی یک مرجع تخصصی‌تر برای دسترسی به دانش، داده، پژوهش و تحلیل در حوزه توسعه روستایی است.

پایگاه علمی توسعه روستایی بررسی می‌کند:جایگاه تسهیلگران در طرح‌های توسعه‌ای؛ از «مجری پروژه» تا «رکن توسعه مشارکتی»در این گزارش، بر مبنای کتاب «قدرت تسهیلگری» و با نگاهی به درس‌آموخته‌های تسهیلگران در طرح‌های توسعه روستایی، جایگاه، نقش و چالش‌های تسهیلگران در برنامه‌هایی همچون منظومه‌های روستایی، ترسیب کربن، بنیاد برکت و بنیاد علوی بررسی می‌شود؛ با تأکید ویژه بر نقش تسهیلگران در طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی و ضرورت بازتعریف جایگاه آنان از یک نیروی صرفاً اجرایی به رکن حرفه‌ای مشارکت، توانمندسازی و تحول جامعه محلی.

در شرایطی که صنعت گردشگری جهان به‌سرعت به سمت دیجیتالی شدن حرکت می‌کند، «گردشگری هوشمند» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویکردهای نوین توسعه، جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌ریزی‌های فضایی و روستایی پیدا کرده است. این رویکرد با اتکا به فناوری‌های دیجیتال، هوش مصنوعی، داده‌های مکانی و پلتفرم‌های آنلاین، امکان مدیریت دقیق‌تر مقاصد گردشگری، افزایش کیفیت تجربه سفر و توانمندسازی جوامع محلی را فراهم می‌سازد. بررسی‌ها نشان می‌دهد نواحی روستایی، به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی، فرهنگی و اقتصادی بکر، یکی از مهم‌ترین بسترهای تحقق گردشگری هوشمند هستند؛ مشروط بر آنکه زیرساخت‌های دیجیتال و حکمرانی داده‌محور در آن‌ها تقویت شود.

پایگاه علمی توسعه روستایی در ادامه رسالت علمی و آموزشی خود، همانند سال‌های گذشته اقدام به تحلیل تخصصی سؤالات آزمون دکتری ۱۴۰۵ در رشته‌های جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، ترویج و توسعه کشاورزی و گردشگری نموده است. در این تحلیل‌ها، علاوه بر بررسی سطح دشواری و جهت‌گیری سؤالات، مهم‌ترین مباحث مورد توجه طراحان آزمون نیز معرفی شده تا داوطلبان بتوانند مسیر مطالعاتی خود را برای آزمون‌های آینده هدفمندتر و دقیق‌تر برنامه‌ریزی کنند. این گزارش تحلیلی با رویکردی علمی و کاربردی، تلاش دارد به داوطلبان نشان دهد که آزمون دکتری بیش از گذشته به سمت سؤالات مفهومی، تحلیلی و مسئله‌محور حرکت کرده و موفقیت در آن نیازمند مطالعه عمیق، کاربردی و مبتنی بر فهم واقعی مفاهیم تخصصی است.

تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که توسعه روستایی زمانی ماندگار است که بر مشارکت واقعی جامعه محلی و شناخت ظرفیت‌های بومی استوار باشد. برنامه اروپایی LEADER با رویکرد پایین‌به‌بالا، تشکیل گروه‌های اقدام محلی و تمرکز بر تنوع‌بخشی اقتصادی، توانسته مسیر تحول بسیاری از مناطق روستایی اروپا را تغییر دهد. در ایران نیز «طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی» گامی مهم در جهت برنامه‌ریزی شبکه‌ای و منطقه‌ای است، اما تحقق نتایج مشابه اروپا نیازمند تقویت نهادهای محلی و افزایش اختیارات برنامه‌ریزی است. این گزارش به بررسی این تجربه و امکان بهره‌گیری از آن در ایران می‌پردازد.

حولات امنیتی اخیر و افزایش تهدیدات موشکی و پهپادی علیه مراکز جمعیتی، ضرورت بازاندیشی در سازوکارهای پدافند غیرعامل و مدیریت بحران در ایران را برجسته کرده است. در این چارچوب، روستاهای کشور با بیش از ۵۰ هزار سکونتگاه و حدود ۲۰ میلیون نفر جمعیت، می‌توانند به‌عنوان ظرفیتی راهبردی برای اسکان موقت شهروندان در شرایط جنگی ایفای نقش کنند؛ ظرفیتی که تاکنون کمتر در برنامه‌ریزی‌های رسمی مورد توجه قرار گرفته است. بر این اساس، تبدیل ظرفیت بالقوه روستاهای ایران به یک شبکه عملیاتی برای اسکان موقت، نیازمند اقداماتی همچون تشکیل ستاد ملی اسکان روستایی، شناسایی و رتبه‌بندی روستاهای هدف، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بحرانی، تدوین پروتکل‌های عملیاتی استاندارد و اجرای برنامه‌های آموزشی و مانورهای دوره‌ای است. تحقق این اقدامات می‌تواند روستاهای ایران را از یک ظرفیت پنهان به یکی از ارکان مهم تاب‌آوری ملی در شرایط بحران تبدیل کند.

تصویب «طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی» در شورای عالی شهرسازی و معماری را می‌توان نشانه‌ای از تلاش برای عبور از الگوهای فرسوده توسعه روستایی دانست. این طرح با تأکید بر نگاه منظومه‌ای به روستاها، تقویت اقتصاد محلی، توسعه زنجیره‌های ارزش، هماهنگی نهادی و مشارکت جوامع محلی می‌کوشد به چالش‌های ساختاری روستاهای کشور پاسخ دهد. با این حال، تجربه‌های پیشین نشان می‌دهد که موفقیت چنین اسنادی بیش از آنکه به نوآوری مفهومی وابسته باشد، به کیفیت اجرا، ظرفیت نهادی، بومی‌سازی سیاست‌ها و پایداری منابع مالی بستگی دارد؛ موضوعی که آینده این طرح را در هاله‌ای از امید و تردید قرار می‌دهد.