در شرایطی که صنعت گردشگری جهان به‌سرعت به سمت دیجیتالی شدن حرکت می‌کند، «گردشگری هوشمند» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویکردهای نوین توسعه، جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌ریزی‌های فضایی و روستایی پیدا کرده است. این رویکرد با اتکا به فناوری‌های دیجیتال، هوش مصنوعی، داده‌های مکانی و پلتفرم‌های آنلاین، امکان مدیریت دقیق‌تر مقاصد گردشگری، افزایش کیفیت تجربه سفر و توانمندسازی جوامع محلی را فراهم می‌سازد. بررسی‌ها نشان می‌دهد نواحی روستایی، به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی، فرهنگی و اقتصادی بکر، یکی از مهم‌ترین بسترهای تحقق گردشگری هوشمند هستند؛ مشروط بر آنکه زیرساخت‌های دیجیتال و حکمرانی داده‌محور در آن‌ها تقویت شود.

پایگاه علمی توسعه روستایی در ادامه رسالت علمی و آموزشی خود، همانند سال‌های گذشته اقدام به تحلیل تخصصی سؤالات آزمون دکتری ۱۴۰۵ در رشته‌های جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، ترویج و توسعه کشاورزی و گردشگری نموده است. در این تحلیل‌ها، علاوه بر بررسی سطح دشواری و جهت‌گیری سؤالات، مهم‌ترین مباحث مورد توجه طراحان آزمون نیز معرفی شده تا داوطلبان بتوانند مسیر مطالعاتی خود را برای آزمون‌های آینده هدفمندتر و دقیق‌تر برنامه‌ریزی کنند. این گزارش تحلیلی با رویکردی علمی و کاربردی، تلاش دارد به داوطلبان نشان دهد که آزمون دکتری بیش از گذشته به سمت سؤالات مفهومی، تحلیلی و مسئله‌محور حرکت کرده و موفقیت در آن نیازمند مطالعه عمیق، کاربردی و مبتنی بر فهم واقعی مفاهیم تخصصی است.

تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که توسعه روستایی زمانی ماندگار است که بر مشارکت واقعی جامعه محلی و شناخت ظرفیت‌های بومی استوار باشد. برنامه اروپایی LEADER با رویکرد پایین‌به‌بالا، تشکیل گروه‌های اقدام محلی و تمرکز بر تنوع‌بخشی اقتصادی، توانسته مسیر تحول بسیاری از مناطق روستایی اروپا را تغییر دهد. در ایران نیز «طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی» گامی مهم در جهت برنامه‌ریزی شبکه‌ای و منطقه‌ای است، اما تحقق نتایج مشابه اروپا نیازمند تقویت نهادهای محلی و افزایش اختیارات برنامه‌ریزی است. این گزارش به بررسی این تجربه و امکان بهره‌گیری از آن در ایران می‌پردازد.

حولات امنیتی اخیر و افزایش تهدیدات موشکی و پهپادی علیه مراکز جمعیتی، ضرورت بازاندیشی در سازوکارهای پدافند غیرعامل و مدیریت بحران در ایران را برجسته کرده است. در این چارچوب، روستاهای کشور با بیش از ۵۰ هزار سکونتگاه و حدود ۲۰ میلیون نفر جمعیت، می‌توانند به‌عنوان ظرفیتی راهبردی برای اسکان موقت شهروندان در شرایط جنگی ایفای نقش کنند؛ ظرفیتی که تاکنون کمتر در برنامه‌ریزی‌های رسمی مورد توجه قرار گرفته است. بر این اساس، تبدیل ظرفیت بالقوه روستاهای ایران به یک شبکه عملیاتی برای اسکان موقت، نیازمند اقداماتی همچون تشکیل ستاد ملی اسکان روستایی، شناسایی و رتبه‌بندی روستاهای هدف، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بحرانی، تدوین پروتکل‌های عملیاتی استاندارد و اجرای برنامه‌های آموزشی و مانورهای دوره‌ای است. تحقق این اقدامات می‌تواند روستاهای ایران را از یک ظرفیت پنهان به یکی از ارکان مهم تاب‌آوری ملی در شرایط بحران تبدیل کند.

تصویب «طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی» در شورای عالی شهرسازی و معماری را می‌توان نشانه‌ای از تلاش برای عبور از الگوهای فرسوده توسعه روستایی دانست. این طرح با تأکید بر نگاه منظومه‌ای به روستاها، تقویت اقتصاد محلی، توسعه زنجیره‌های ارزش، هماهنگی نهادی و مشارکت جوامع محلی می‌کوشد به چالش‌های ساختاری روستاهای کشور پاسخ دهد. با این حال، تجربه‌های پیشین نشان می‌دهد که موفقیت چنین اسنادی بیش از آنکه به نوآوری مفهومی وابسته باشد، به کیفیت اجرا، ظرفیت نهادی، بومی‌سازی سیاست‌ها و پایداری منابع مالی بستگی دارد؛ موضوعی که آینده این طرح را در هاله‌ای از امید و تردید قرار می‌دهد.

طرح ساموئل آندونگ (Saemaul Undong) که از اوایل دهه ۱۹۷۰ در کره جنوبی آغاز شد، به عنوان یکی از موفق‌ترین مدل‌های توسعه روستایی در جهان شناخته می‌شود. این برنامه با هدف توانمندسازی جوامع محلی، ارتقای سرمایه اجتماعی، بهبود زیرساخت‌ها و ایجاد خوداتکایی اقتصادی طراحی شد و توانست فاصله توسعه‌ای بین مناطق شهری و روستایی کره جنوبی را به طور چشمگیری کاهش دهد. این گزارش ضمن بررسی کلیات و ساختار طرح، به تحلیل راهبردها، فرآیند اجرا، ارزیابی دستاوردها و امکان تطبیق آن با شرایط جوامع روستایی ایران می‌پردازد.

هوشمندسازی مقاصد گردشگری در نواحی روستایی دیگر تنها یک گزینه نیست؛ بلکه به یک ضرورت تبدیل شده است. افزایش تقاضای گردشگران برای تجربه‌های شخصی‌سازی‌شده، مدیریت بهتر منابع طبیعی و فرهنگی، و ارتقای رفاه جوامع محلی، همه نیازمند بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند است. تجارب بین‌المللی، از جمله برنامه‌های موفق اکوتوریسم در کشورهای اروپایی و پروژه‌های گردشگری هوشمند در ژاپن و کره جنوبی، نشان می‌دهد که استفاده از سیستم‌های دیجیتال برای هدایت گردشگران، ارائه اطلاعات دقیق و مدیریت پایداری مقاصد، می‌تواند هم تجربه گردشگران را بهبود بخشد و هم اثرات منفی محیطی و اجتماعی را کاهش دهد.

نشست علمی با موضوع غذاهای زیست‌سازگار، راهکار کنترل بحران‌های اقلیمی، محیط زیستی، اجتماعی، که توسط هسته توسعه روستایی با همکاری سیویلیکا و پایگاه توسعه روستایی که در تاریخ 18 خرداد ماه بصورت حضوری و برخط با حضور 50 نفر با سخنرانی سرکار خانم زینب اسدی، محمد امین خراسانی و یوسف صابر برگزار گردید.

هسته پژوهشی توسعه روستایی و موسسه جغرافیا دانشگاه تهران در همکاری با پایگاه توسعه روستایی و انجمن علمی توسعه کشاورزی دانشگاه رازی کرمانشاه، نشست علمی با موضوع "غذاهای زیست‌سازگار، راهکار کنترل بحران‌های اقلیمی، محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی" را برگزار می‌کنند. این نشست علمی با حضور صاحب‌نظران و متخصصان در حوزه‌های مختلف توسعه کشاورزی و تغییرات اقلیمی، فرصتی است برای بررسی چالش‌ها و ارائه راهکارهای نوین در این حوزه‌ها.

پایگاه توسعه روستایی، با هدف حمایت از داوطلبان کنکور دکتری، مجموعهای از نکات تستی مهم و پرتکرار را برای رشته های مرتبط گردآوری کرده است. این مجموعه با بررسی منابع معتبر، تحلیل سوالات سالهای گذشته و توجه به مباحث روز، به گونه ای تدوین شده که بتواند مسیر موفقیت را برای داوطلبان هموارتر کند.